MATRIOSKA PLANETARIA

NON TODOS OS VOLCÁNS SON IGUAIS

 

Os volcáns son brechas na codia terrestre polas que saen gases e rochas fundidas desde o interior da Terra cara  superficie. Adoitan coincidir cos bordos de placa e poden atoparse tanto na superficie da Terra como no fondo do mar.. Non só atópanse na Terra, tamén hai volcáns noutros planetas e satélites.

Os volcáns pódense clasificar de diversas formas, dependendo do seu tipo de actividade, da súa forma, da súa orixe etc...Tamén se poden clasificar segundo os distintos tipos de erupcións que varían segundo a viscosidade, temperatura e elementos disoltos no magma.

 Os tipos de erupcións son:

• Erupción Hawaiana. Nestas erupcións a lava é moi fluída e non hai desprendementos gasosos explosivos. A lava  desborda ao exceder o cráter e forman correntes que se deslizan polas ladeiras do volcán, que adoitan ser de pouca pendente, percorrendo grandes distancias.
• Erupción Estromboliana ou Mixta.Neste tipo de erupción os materiais en erupción altérnanse, o que dá como resultado un cono volcánico estratificado en capas de lava fluída e materiais sólidos. Como na erupción Hawaiana lava é fluída, pero a diferenza desta a lava non percorre tanta distancia e ademais despréndense gases violentamente, escouras e lapilli.
• Erupción Vulcaniana. Nestas erupcións prodúcense grandes desprendementos de gases e explosións moi fortes que pulverizan a lavan producindo unha gran cantidade de cinzas. A lava é máis espesa e consolídase rapidamente, ao solidificarse, os gases que desprende rompen a propia lava e vólvea irregular formando lava de tipo Aa. Estes volcáns teñen un cono volcánico moi empinado.
• Erupción Pliniana ou Vesubiana.  Nestas erupcións a gran presión dos gases produce violentas explosións, que en ocasións extremas pode formar coadas piroclásticas que baixan rapidamente polas ladeiras do volcán e sepultan en cuestión de minutos grandes superficies de terreo, mesmo cidades enteiras como paso en Pompeia co Vesubio, ao arrefriarse estas coadas fórmase un tipo de rocha chamada ignimbrita. A parte das coadas piroclásticas tamén se forman nubes de cinzas que se precipitan sepultando grandes extensións. Este tipo de volcán adoita ser de grandes dimensións debido á superposición de estratos formados pola alternancia de erupcións de piroclastos e erupcións de lava.
• Erupción Freatomagmática ou Surtseyana. Este tipo de erupcións danse en volcáns de tipo freatomagmático os cales se atopan en augas pouco profundas. No cráter destes volcáns hai lagos e ás veces tamén fórmanse atolóns. As súas erupcións son particularmente violentas debido á enerxía producida pola expansión do vapor de auga quentada de súpeto. A diferenza dos tipos de erupcións anteriores esta non expulsa lava nin rochas.
• Erupción Peleana. Nestas erupcións lava é moi viscosa e consolídase moi rápido, como consecuencia o cráter queda tapado pola propia lava formando o que se denomina como pitón. No interior do volcán acumúlanse gases que exercen presións moi altas o que produce unha gran explosión que nalgúns casos levanta o pitón e noutros rompe a parte superior de ladeira do propio volcán.
• Erupcións fisurais. Estas erupcións prodúcense en fisuras na codia terrestre que poden chegar a ter quilómetros de lonxitude. A actividade nestes volcáns fisurais non é explosiva, a lava expulsada e fluída e forma grandes mesetas ou traps.

NO MAIS PROFUNDO DO OCÉANO

 Realizáronse moitas investigacións ao espazo e creamos tecnoloxía moi diversa para o estudo deste, pero sen embargo o fondo oceánico non é de todo coñecido polo ser humano. Son poucas as persoas que viaxaron ata o fondo da Fosa das Marianas.

As fosas oceánicas son depresións alongadas no fondo oceánico, principalmente formado por subdución. As fosas son os lugares coa maior profundidade rexistrada no océano, neste caso vamos falar do contexto xeolóxica na fosa máis profunda do planeta Terra, a Fosa das Marianas.

Non se sabe con plena exactitude a formación desta fosa pero a maioría dos expertos afirman que foi mediante subdución da corteza terrestre. A subdución ten varias formas de formación pero a fosa das Marianas formouse mediante un proceso polo que unha placa con maior densidade choca cunha de menor, facendo que esta se afunde dentro do manto. As zonas de subdución tamén se asocian a volcáns e arcos de illas. En cada proceso de subdución fórmase un ángulo de subdución, neste caso é duns 90º. A fosa de Xapón e a de Porto Rico formouse tamén desta maneira.

Pero temos que ter en conta que esta fosa xunto cas illas Marianas forman ``O Cinto de fogo´´ que é unha das zonas máis importantes de subdución do mundo que abarca o océano pacífico, con grandes actividades sísmicas e volcánicas. Esta zona está pousada sobre unhas placas tectónicas as cales están en fricción permanentemente e por iso acumulan tensión a cal é liberada en forma de sismos e unha importante zona volcánica. 

O estudo das fosas demostrou que no fondo destas atópanse sumideiros de carbono, xa que estas atrapan sedimentos e forman unha zona activa .

QUEBRACABEZAS TERRESTRE

Actualmente, coñecemos con exactitude como é a superficie terrestre, grazas a tectónica de placas, pero orixinalmente foi a da deriva continental a primeira hipótese mobilista.

Esta hipótese foi creada e desenvolta polo meteorólogo alemán Alfred Wegener en 1912, e nos formula unha hipótese mobilista sobre o desprazamento dos continentes. Afirma que os continentes estaban encaixados nun macrocontinente, e  fóronse desprazando polo único océano, Panthalassa, ata chegar a ubicación actual. A partir das diferentes probas xeográficas, xeolóxicas e tectónicas, climáticas e paleontolóxicas que Wegener explica na súa hipótese, as evidencas son claras.

Probas Xeográficas: No litoral dos continentes en lados opostos do océano, en especial en África e Sudamérica, pódese apreciar con exactitude a semellanza destes dous lados. Afondando máis neste punto, a unha profundidade de 2000m, podemos apreciar a súa semellanza. Ademais, Wegener foi o creador do nome de Panxea, o nome do macrocontinente que formaron o conxunto de todos os actuais

Probas Xeolóxicas: Cando se deu conta de que os continentes

formaron Panxea fai 30 millóns de anos, a semellanza e secuencia de cadeas rochosas, cordilleiras e demais foi inevitable. Ademais descubriu que tiñan a mesma idade e a misma clase de rochas nos distintos continentes, respaldando así a súa idea.

Probas Paleoclimáticas: A expansión dos casquetes polares durante as glaciacións deixa pegadas no rexistro xeolóxico como depósitos de material transportado polo xeo (morenas) e marcas de abrasión nas rochas que estiveron en contacto coas masas de xeo durante o seu movemento. Por causa destas antigas glaciacións encontráronse tillitas en zonas situadas moi lonxevas

Probas Paleontolóxicas: Wegener encontrou algo deslumbrante, xa que descubriu a existencia de fósiles de mesmas especies en continentes distintos, donde habitaron nos ambos lugares no mesmo período de tempo. Entre estos seres estaban plantas, animais terrestres, réptiles...incapaces de pasar dun continente a outro mediante océanos. 

Pero cales eran os pensamentos anteriores a teoría da deriva continental? Abraham Ortelius, dérase conta de que América do Sur encaixaba con África, así que en 1596 expón a idea de que América foi separada de África.

Francis Bacon, entre outros fixeron hipóteses similares, estas ideas de que os continentes variaron de lugar e que se desplazaban entre eles chegaron hasta finais do século XIX. Empeza a cambiar grazas a James Dwight. El suxeríra que as montañas e outros tipos de características xeolóxicas poderían terse formado se a Terra fora líquida no pasado e se solidificase co paso do tempo a medida que se arrefriaba. Ao tempo que o volume das cousas diminúe a medida que baixa a súa temperatura, a Terra teríase contraído mentres se solidificaba e aparecerían montañas e canóns en zonas onde a superficie sólida fragmentouse e deformouse ao verse obrigada a ocupar unha superficie máis pequena. Pero esta hipótese non explicaba como se separaran os continentes... Pola contra, predicía o contrario, que non se correspondía coa realidade.

Pero Wegener non respondía como se puideron mover os continentes co transcurso do tempo, e todo isto evolucionaría con teorías posteriores.

ENTRE O RUMOREO DO LUME E O RUXIDO DA TERRA

 

A actividade volcánica e a actividade sísmica poden estar relacionadas a través dos procesos que afectan a cortiza terrestre, pero non sempre ocorren ao mesmo tempo nin nos mesmos lugares. Ambos os fenómenos relaciónanse coa liberación de enerxía na Terra, (que pode ser provocada polo movemento de placas tectónicas, o ascenso de magma ou a presión no interior da Terra). Poden ocorrer por diversas razóns, poden suceder en zonas con pouca actividade volcánica ou ao revés. A conexión entre a actividade volcánica e sísmica baséase nos movementos das placasa tectónicas, pero a súa coincidencia non é universal nin constante. Hai razóns polas que poderían estar relacionadas e por que non sempre coinciden.

Nos procesos tectónicos. Tanto a actividade volcánica como os terremotos están relacionados á forma en que as capas da Terra móvense e cambian. Por exemplo, nos límites de placas tectónicas, onde estas empúxanse ou se separan, pódense producir tanto terremotos como actividade volcánica.

Tamén coinciden en que teñen a mesma fonte de enerxía. Ambos os fenómenos orixínanse pola liberación de enerxía acumulada na cortiza terrestre. Esta enerxía pode ser liberada debido á presión de magma (actividade volcánica) ou ao esvaramento de placas (terremotos).

Por outra parte, os movementos de placas tectónicas ou fallas xeolóxicas poden causar terremotos sen estar directamente relacionados coa actividade volcánica (hai áreas con alta actividade sísmica pero sen volcáns activos). Os sismos poden ocorrer debido á liberación de tensións acumuladas ao longo de fallas, sen que haxa presenza de magma ou se involucre a actividade volcánica. Un exemplo é o terremoto de San Francisco en 1906, que foi causado polo esvaramento ao longo da falla de San Andrés, sen relación directa cos volcáns.

Así, a relación entre a actividade volcánica e sísmica está asociada aos movementos das placas tectónicas. Aínda que ocorren por razóns distintas, ambas están relacionadas coa dinámica da Terra.

A LÚA DE XEO

Europa é un dos satélites naturais de Xúpiter, foi descuberto en 1610, é o sexto en tamaño e o máis pequeno dos catro satélites galileanos descubertos por Simon Marius e Galileo Galilei.  

Este satélite ten un diámetro de 3.121 Km, 350 Km menos que o diámetro da Lúa e unha cuarta parte aproximadamente da do noso Planeta. Seu período de rotación é de 3 días e 14 horas e a súa temperatura é de -163ºC a 223ºC nos polos, e ao igual que a Lúa, Europa ten unha rotación sincrónica, é dicir, dende a superficie de Xúpiter sempre se vería a misma cara do satélite. Isto dáse cando a velocidade de rotación angular e de translación orbital coinciden.

O satélite Europa púxose no punto de mira de futuras misións espaciais pola posibilidade de encontrar formas de vida extraterrestre baixo a súa capa de xeo, de entre 80 a 170 Km de profundidade. Estímase que Europa podería ter 2 ou incluso 3 veces máis auga que o no noso planeta, sendo máis pequeno que a Lúa.

En outubro de 2024 lanzarase unha sonda espacial interplanetaria chamada Europa Clipper co obxectivo de  sobrevoar Xúpiter para así estudar o satélite galileano.

Esta non é primeira misión que se fai sobre Europa sino que é unha continuación da sonda espacial Galileo que estivo orbitando durante 15 anos o planeta gaseoso. Esta sonda descubriu un océano líquido baixo a capa de xeo do satélite o que fixo aparecer a posibilidade da existencia de vida simple, como bacterias. A súa misión finalizou no 2003 cando se desintegrou na atmosfera de Xúpiter intencionadamente para así evitar contaminar o satélite. 

A misión Clipper é unha sonda desenvolvida pola NASA coa colaboración da axencia espacial de Elon Musk, Space X, que se ocupara da fabricación da nave e do servizo de transporte.

Ata o de agora, a misión máis ambiciosa que se propuxo é Europa Lander que buscara aterrar no satélite. Inicialmente esperábase que se lanzara 2 anos despois da misión Europa Clipper pero comprobouse que os prazos eran imposibles de cumprir, polo presuposto dispoñible e porque non teria sentido lanzar unha nova misión sen ter antes os datos recollidos por Europa Clipper. A día de hoxe a misión Europa Lander non se espera  lanzar antes do 2030.

TODAS AS NOITES SEN LÚA

Que pasaría si Tea non colapsara coa Terra fai 4533 millóns de anos?

Primeiramente non teríamos a nosa Selene, mais ben coñecida como Lúa, o noso único satélite natural. Ademais, a vida na terra non sería a mesma tal e como a coñecemos, xa que sería imposible de que se deran as condicións de vida actuais.

Sen ela non existirían as subidas e baixadas do nivel do mar, grazas  a gravidade do satélite que tira da Terra, e viceversa. Tamén está demostrado que a Lúa se vai afastando 3cm anuais e damos a supoñer que fai millóns de anos estas subidas e baixadas serían de quilómetros. Ademais, a lúa mantén a estabilidade do clima e o ciclo de estacións. Se a Lúa nos tirara cara ela na noite, a Terra tardaría 8h en dar unha volta completa, o que afectaría con ventos mais violentos, maior campo magnético e o ano tería 1095 días.

Xa sabemos que a Lúa é unha parte fundamental da nosa existencia, pero a gran pregunta é, como se formou Selene? A principal teoría que explica a formación da Lúa é a gran colisión de Teia ca Terra. Pero, que é Teia?

Tea, Teia ou Theia é un protoplaneta hipotético (do tamaño de Marte) do noso Sistema Solar, que segundo a teoría do impacto xigante, chocou contra a Terra primitiva. Existen 5 puntos de Lagrange na órbita terrestre onde os efectos da gravidade do planeta se anulan con respecto aos do sol, e facilita o acercamento, e neste caso a colisión, ca Terra. Neste punto, se cría que en L4 Tea empezou a formarse hasta chegar un punto no que era tan grande como Marte e non puido quedar mais tempo nesta órbita. A forza gravitacional impulsaba a Tea fora de L4 hasta que chegou un punto no que choca contra a Terra. Inicialmente se pensaba que Teia chocou contra a Terra con un golpe oblicuo e que destes restos creados se xuntaron hasta crear dúas lúas, que posteriormente chocaron formando a Lúa actual.

As análises químicas feitas á Lúa indican que esta composición é moi parecida a da Terra, xa que os isótopos de osíxeno son a forma de identificar a planetas e meteorítos. Estes son moi diferentes no sistema solar, e, por outro lado, os da Terra e a Lúa son moi similares. Como non se sabe con certeza de onde veu Tea, podería estar formada por partes da Terra ou podería ter xurdido noutra parte do sistema solar.

Pero isto non acaba aquí, xa que se descubriu que o manto de Tea sería máis denso que o da Terra facendo que se xuntara en pilas termoquímicas no manto da Terra.  

Non sabemos con certeza moitas preguntas sobre o universo, e cada vez podemos saber con máis certidume algúns aspectos do noso planeta e os seus arredores.

UN ÚLTIMO HURRA

 

Algunhas estrelas poñen fin á súa evolución nunha explosión cósmica masiva coñecida como supernova. Estas explosións producen gran parte do material do universo, incluíndo elementos como o ferro, que conforma o noso planeta. As supernovas engaden elementos ás nubes de po e gas do espazo, favorecendo así a diversidade interestelar, e producen ondas de choque que condensan as nubes de gas e axudan á formación de novas estrela. Moitas arrefrían e terminan os seus días como ananas brancas. Unha anana branca é o que queda despois de que unha estrela do tamaño do noso Sol queda sen combustible. Ademais disto, este tipo de supernovas é empregado polos científicos para medir a distancia no espazo.

Hai moitos tipos de supernovas desde a I ata o II-L. As supernovas producidas por ananas brancas pertencen ao tipo Ia. Dentro de todos estes tipos podemos atopar dous moi claros os cales son as supernovas termonucleares e as gravitacionais. As termonucleares son as supernovas nas que unha anana branca rouba materiais a unha estrela próxima facendo que a anana branca explote xerando unha supernova. As supernovas gravitacionais son aquelas producidas pola explosión dunha estrela masiva. Esta sucede por unha inestabilidade da presión da estrela o que ocasiona un colapso da súa capa externa o que desenvolve na explosión masiva da estrela xerando unha supernova.   

  

Aínda que se poda pensar que suceden moitas supernovas na nosa galaxia a verdade e que non, os astrónomos afirman que na nosa galaxia, a Vía Láctea, só suceden dúas ou tres supernovas cada século. 

Entón preguntaraste: Como saben tanto sobre elas? Pois iso é grazas a diferentes telescopios espaciais (Por exemplo: O NuSTAR, que usa os raios X para investigar o universo) que permiten visualizar supernovas noutras galaxias, permitíndonos saber máis sobre elas.

 

MEDIODÍA OU AMENCER?

Antiga vida en Marte? Posible vida en Marte? Futura vida en Marte? Preguntas con, ou sen resposta?

Marte, tamén chamado "planeta vermello" sendo desta cor polo ferro oxidado que ten no solo, é o cuarto planeta do Sistema Solar respecto á súa proximidade ao Sol. Forma parte do grupo de planetas rochosos ou interiores. 

Foi creado polo Big Bang, unha explosión que deu lugar ao comezo do universo. Como resultado da gravidade, os restos da explosión comezaron a colapsarse entre eles dando lugar ao Sol. Posteriormente a gravidade atraeu ao resto de partículas agrupándoas en corpos máis grandes, formando os planetas, e polo tanto, formando tamén Marte. Esas partículas eran de diferentes tamaños, por iso existen planetas máis grandes ou máis pequenos que outros. No caso de Marte, é, máis ou menos, a metade do tamaño da Terra.

Na actualidade, é un planeta seco, no que abundan as rochas, inhóspito e frío, pero no pasado foi máis cálido e estivo cuberto de auga. Diferentes probas lévannos a pensar que antigamente houbo inundacións. De feito crese que puido ser habitado uns 100 mil anos antes ca Terra.

Ademais hai indicios de que houbo vida, xa que no planeta había auga, compostos orgánicos que contiñan carbono e reaccións químicas activas que proporcionaban enerxía. 

Nestes momentos hai auga principalmente no seu po xeado e nas finas nubes, e crese que pode haber unha gran cantidade de microbios resistentes, que segundo certos estudos, algúns estarían sobrevivindo baixo terra en estado conxelado.

Ao igual que o noso planeta, Marte tamén ten estacións, casquetes polares, volcáns, canóns e clima. A súa atmosfera é pouco densa e está feita por dióxido de carbono, nitróxeno e argón.

A pesar destas semellanzas, as posibilidades de poder vivir en Marte, de momento son moi baixas. Hai máis CO, pouca gravidade, unha radiación diferente á do noso planeta e perderíamos a masa ósea en dous ou tres anos.

Moitas misións chegaron a Marte coa intención de investigar e coñecer máis sobre o planeta, pero ningunha delas foi tripulada. 

Proxéctase poñer astronautas na órbita marciana sobre o ano 2030. Antes que os humanos, hai unha posibilidade de que as primeiras pisadas en Marte sexan de robots. 

Por último comentarei a terraformación, que é o proceso, de momento teórico, de modificar a atmosfera e a temperatura, neste caso dun planeta, ata deixalo nas condicións adecuadas, para soster un ecosistema confortable para os seres vivos da Terra. A posibilidade de crear unha biosfera planetaria noutro planeta parecida á da Terra aínda precisa ser desenvolvida. Sería un proceso moi lento.

Marte é o candidato máis problable para as primeiras experiencias en terraformación, xa que é o planeta máis próximo e parecido á Terra. A NASA está estudando formas de quecer o planeta e de alterar a súa atmosfera coa tecnoloxía dispoñible.

COMO BOLAS DE BILLAR

A teoría do Big Bang é a teoría máis acertada de como o universo comezou. O seu nome "big bang" en inglés significa gran explosión.

En 1927, un astrónomo chamado Georges Lamaître tivo unha grande idea. O que fixo foi dar a teoría de que o universo comezara sendo un pequeno punto que era moi quente e nin se podía producir átomos onde estaba concentrada toda a enerxía e materia, e que pouco a pouco arrefriándose íase expandindo ata chegar a ser tan grande como agora, e que seguirá agrandándose cada vez máis e máis. Así é como se creou tamén o espazo-tempo.

Con o paso do tempo a medida que a materia era un punto case inexistente e infinitamente pequena con gran cantidade de densidade, chegado a un momento dado se expandiu en todas as direccións posibles. Chegou un punto en que todo o universo acabou arrefriándose tanto que así se formaron as primeiras partículas subatómicas. Máis tarde formáronse os átomos creando cada vez máis elementos e ata chegaron a crearse estrelas e incluso galaxias, e todo o que hoxe en día coñecemos.

O Big Bang ten 7 etapas que debemos ter en conta:

1. Inicial.
2. Inflación.
3. Formación da Materia.
4. Primeiros átomos.
5. Incendio do Universo.
6. Formación de estrelas.
7. Formación da materia escura.

Segundo a teoría do Big Bang o universo antes estaba formado basicamente por luz e enerxía. Nada que ver con o que se ve hoxe en día.

Edwin Hubble en 1929 fixo un descubrimento crucial. Dende o observatorio do Monte Wilson en L.A. deu coa teoría que acabaría sendo certa de que as galaxias non son estáticas si non que se manteñen en movemento e cada vez se van afastando máis do planeta Terra. Isto danos a entender que non só as galaxias se moven, senón que todo o universo o fai.

A mediados do século XX, Stephen Hacking, Roge Penrose e George F.R Ellis, tres astrofísicos deron coa teoría da relatividade e prestáronlle atención poñendo a proba o que entendemos como o tempo. Eles deron a entender que o espazo e o tempo tiveron un inicios finitos que corresponden coa orixe da materia e a enerxía.

Hai moitas teorías de como o universo comezou, pero o Big Bang é a máis realista e a que con moitísima probabilidade sexa totalmente verdade.